Thứ Hai, 25 tháng 2, 2013

VỀ "một bài thơ chưa từng công bố"


LỜI BÌNH VỀ MỘT BÀI THƠ CHƯA ĐƯỢC CÔNG BỐ: TẠ LỖI TRƯỜNG SƠN CỦA CHUNG ĐO KWAN
11:12 16 thg 5 2009Công khai11 Lượt xem 47
Tạ lỗi Trường Sơn, bài thơ chia làm 5 phần, trong lời đề dẫn, tác giả khẳng định đây là bài thơ dài nhất của mình. Với tôi, đây là bài thơ LẠ nhất của anh. Lạ, không chỉ lạ bỡi câu chữ mà còn lạ về cấu tứ, giọng điệu. Đọc bài thơ, ta không tìm đâu ra sự nồng ấm của những đêm bập bùng lửa rừng TNXP, không tìm đâu thấy chút ngây thơ của tình yêu học trò, chút dạt dào yêu thương bờ tre, ruộng lúa, hàng cau, chùm khế.
27 năm đã trôi qua, những điều tác giả nói ra, đến bây giờ không lạ mà nó còn có những biến tướng kinh khủng hơn, điều đó, đã được báo chí nói đến nhiều rồi! 27 năm, bài thơ nằm trong ngăn kéo của tác giả, đến bây giờ, công bố, cũng chỉ trên blog, nghĩa là công bố không chính thống, vẫn là bài thơ chưa công bố. Điều đó, cũng có nghĩa: bài thơ có vấn đề!
Rõ ràng bài thơ có vấn đề. Vấn đề đó càng trầm trọng hơn khi nó được viết ra vào năm 1982, nghĩa là chỉ 7 năm sau ngày
Các anh từ Bắc vào Nam
Cuộc trường chinh 30 năm dằng dặc
Sau cuộc trường chinh dằng dặc đó, trong mắt của các anh, một đại từ phiếm chỉ, Sài Gòn chỉ là một thủ đô của rác, của đĩ điếm, xì-ke, tình dục, của lối sống “ hiện sinh buồn nôn”; trong mắt các anh, người Sài Gòn là biểu tượng của sự xấu xa: Trai không lính ngụy cũng lưu manh, gái không tiểu thư cũng đĩ điếm; trong mắt các anh, những phương tiện của cuộc sống hiện đại bị khinh rẻ vì đó là biểu hiện của tư bản; trong mắt các anh, Sài Gòn là lai căng, không dân tộc. Bỡi thế, các anh dùng ngòi bút thay cho cây súng bắn vào những vật vô tri vô giác:
ngòi bút các anh thay súng
bắn điên cuồng vào tủ lạnh ,ti vi
vào những đồ tiêu dùng mang nhãn Hoa Kỳ
các anh hằn học với mọi tiện nghi tư bản
Tuổi trẻ Sài Gòn bị các anh lập tòa án văn chương đưa ra vành móng ngựa. Trong men say chiến thắng, cac anh choáng ngợp với một Sài Gòn hoàn toàn khác trong tưởng tượng, thêm nữa, các anh vốn được lớn lên trong quan niệm:
     Trăng TQ tròn hơn trăng nước Mỹ
Đồng hồ Liên Xô tốt hơn đồng hồ Thụy Sĩ,
Các anh chỉ hiểu về các nhà kinh điển, làm sao biết được Nietzsche, Jean Paul Satre..., các anh hiểu lõm bõm về hiện sinh nên cho nó là buồn nôn, thổ tả. Việc các anh nhận xét về Sài Gòn và người Sài Gòn như thế, có thể thông cảm bỡi trong các anh, đâu phải ai cũng như ai, đâu phải ai cũng tỉnh táo để đi vào từng ngõ ngách của Sài Gòn để tìm hiểu về Sài Gòn. Thêm nữa, sự lạ lẫm trong cách sống, cách cư xử của người Sài gòn khiến các anh hoài nghi tất cả cũng là điều hợp lý! Nó hơp lý vì những năm sau 1975, chúng tôi được dạy: Xã hội miền Nam là một xã hội phồn vinh giả tạo, nền văn hóa miền Nam là một nền văn hóa nô dịch, nền giáo dục miền Nam là một nền giáo dục nhăm đào tạo những kẻ liếm gót giày Mỹ cơ mà! Nhìn nhận người Sài Gòn như thế, nhìn nhận về Sài Gòn như thế, trong nỗ lực cải tạo công thương nghiệp, cải tạo con người để đào tạo những con người mới XHCN, các anh không phê phán, các anh không lập tòa án văn chương để đem tuổi trẻ Sài Gòn ra xét xử mới là điều lạ! Đoạn 1 khép lại bằng ba dấu chấm than ( !!!)  hoàn toàn biểu cảm: đó là lời thở than, đau xót của tác giả khi bị các anh hiểu về mình, về tuổi trẻ SG, về SG một cách lệch lạc đến vậy!
Chứng kiến cảnh các anh hành xử như thế với Sài Gòn, trong phần 2 của bài thơ, tác giả dẫn ra những biểu tượng của một Sài Gòn anh hùng, một Sai Gòn không cho phép kẻ thù biến Hòn ngọc Viễn Đông thành thiên đường ăn chơi với chiếc cầu Công lý ghi tên người thợ điện ra đi không về, với Người mẹ Bàn  Cờ, với cha nhà thờ áo chùng đen đẫm máu., với bao đêm Sài Gòn không ngủ, với bao người trẻ Sài Gòn bị đày ải chốn đảo hoang…..Dẫn ra,  tác giả muốn minh chứng cho các anh biết về một Sài Gòn khác. Nhưng trong mắt các anh, không có một Sài Gòn nào khác, nhà thơ chỉ còn biết thở dài tội nghiệp. Một đoạn thơ dài 20 câu, tác giả dùng 7 lần tội nghiệp, phải chăng, một lần thốt lên tội nghiệp là một lần tác giả tuyệt vọng, bất lực khi không thể làm cho các anh nhìn nhận khác về Sài Gòn! Từ tuyệt vọng trước sự bất lực của chính mình, nhà thơ như nén niềm uất ức lại để chuẩn bị bùng ra trong phần còn lại của bài thơ.
3-
Bảy năm qua đi với nhiều buồn vui đau xót
Một góc phù hoa ngày cũ qua rồi
Những con điếm xưa có kẻ đã trở lại làm người giã từ ghế đá công viên để sống đời lương thiện
Những gã du đãng giang hồ cũng khoác áo thanh niên xung phong lên rừng xuống biển
Tìm lại hồn nhiên cho cuộc sống của mình
Cuộc đổi thay nào cũng nhiều mất mát .hy sinh…
Phần thứ ba của bài, dù từ ngữ tác giả sử dụng là từ ngữ của các anh dùng nhưng giọng điệu hoàn toàn của tác giả, một người trở về sau một thời gian dài Tìm lại hồn nhiên cho cuộc sống của mình trong lực lượng TNXP, trở về từ chiến trường K. Đó là lúc tác giả thấy mình thật sự thanh thản, thật sự hồn nhiên dẫu trải qua nhiều mất mát, hy sinh.
Về lại Sài Gòn trong lúc tưởng chừng SG sẽ đẹp hơn, tốt hơn
sau khi các anh đã cải tạo nó, tác giả ngỡ ngàng khi chứng kiến cảnh các anh ngồi giữa SG chửi bới,
 Chửi đã đời .
Chửi hả hê
Chửi vào tên những làng quê ghi trong lý lịch của chính mình
Các anh những người nhân danh Hà Nội sợ đến tái xanh
Khi có ai nói bây giờ về lại Bắc, các anh nhìn quê mình như một ngoại nhân, các anh TỰ CẢI TẠO mình bằng những rác rưởi của SG, tệ hại hơn, Các anh cũng chạy đứt hơi
Rượt bắt và trùm kín đầu những rác rưởi Sài Gòn thời quá khứ
Để rồi nhà thơ ngỡ ngàng nhận ra Sài gòn bắt đầu ghẻ lở bỡi các anh! Có thể nói, phần 4 của bài thơ là cái đinh của bài thơ, nơi nhà thơ thể hiện quá trình TỰ THA HÓA NHẬN THỨC của các anh. Trong tâm trạng của một người trở về sau khi tìm lại cho mình sư an nhiên bằng mồ hôi, nước mắt và máu tại các công trường ngổn ngang những hậu quả của chiến tranh, người trai trẻ của Sài Gòn cay đắng nhận ra mình chí là kẻ ảo tưởng,đã kì vọng vào những điều tốt đẹp hơn đến với một SG mà anh hằng yêu như máu thịt. Sài Gòn bây giờ kinh khiếp hơn SG lúc những gã du đảng cao bồi khoác áo TNXP lên đường tự làm cuộc hồi sinh! Trong tâm trạng ấy, tác giả hả hê khi thấy chính các anh là thủ phạm làm cho SG bắt đầu ghẻ lở, chính các anh lại tung hê, cuống cuồng tìm kiếm những gì trước đây các anh phỉ báng. Sự hả hê của nhà thơ khi thấm câu tục ngữ: Cười người thì chớ cười lâu, Cười người hôm trước, hôm sau người cười.Nhà thơ hả hê khi các anh đang bắn vào quá khứ oai hùng không chỉ bằng súng lục mà còn dùng cả đại bác để xóa nó đi, để xem những gì được coi là máu thịt trở thành vầng trăng ( tình nghĩa hồi nào) đi qua ngõ, như người dưng vô tình ( Nguyễn Duy). Không chỉ bị tiêm nhiễm, bị cám dỗ bỡi những phương tiện của tư bản, các anh còn dẫm vào nước đái chó sói, tung hê cho triết lý sống ở đời, khôn dại, dại khôn! Phần thứ tư của bài thơ cũng là phần nhà thơ dũng cảm nhất thể hiện cái nhìn hiện thực về các anh nhưng viết với tâm trạng hả hê như vậy, tác giả của bài thơ lại đi vào thói thường ở đời: dùng thơ để trả thù cho những gì mình đã lãnh, nhận từ các anh. Đọc cả đoạn thơ, ta thấy thoáng lên một dư vị của sự mỉa mai, chế giễu. Nếu tác giả làm giảm nhịp độ của đoạn thơ bằng cách làm cho những câu thơ mềm hơn, giảm bớt lối nói liệt kê, có lẽ, bài thơ có giá trị hơn!
Từ sự hả hê một cách thái quá, tác giả thương hại cho các anh, thương xót cho chúng ta, những người đã đi tìm chỗ định cư tâm hồn bằng mồ hôi chân thật. Thương xót bỡi lẽ mồ hôi chân thật của chúng ta đã uổng phí, chẳng giúp gì cho SG đẹp hơn, tốt hơn mà vô tình, chúng ta rời bỏ SG để các anh làm mưa làm gió, biến SG thành thiên đường của Gái và bia ôm.
Phần cuối của bài thơ, tác giả thẳng thắn sử dụng giọng điệu mỉa mai, chế giễu khi tôn các anh lên hàng các ngài; tác giả vãi nón bái phục khi chứng kiến cảnh các ngài cuống cuồng lặn ngụp trong một góc khuất bé nhỏ của SG quá khứ; tác giả chỉ cầu xin các ngài đừng làm cho SG của mình méo mó theo các ngài, hãy để cho SG vẫn là SG hồn nhiên xanh muôn thuở, để cho xương rồng và gai góc nở hoa chân thật, đừng khoác lên mình SG tấm áo của sự giả dối, của sự cao đạo…Trong cái nhìn của kẻ đứng trên, nhà thơ hành xử một cách cao thượng
 Xin đổi chỗ không kỳ kèo cho các ngài cái quá khứ ngày xưa
Nơi một góc (chỉ một góc thôi)
Sài Gòn bầy hầy ,ghẻ lở
Bây giờ…
Những câu cuối bài thơ, nhà thơ hỏi các ngài, các anh và cũng  hỏi mình:
Ai bây giờ,
Tạ lỗi
Sẽ
Với Trường Sơn?
Giọng nhẩn nha với những câu thơ ngắn, như những câu hỏi nhát gừng gởi cho các anh, các ngài: bao giờ tỉnh ngộ, bao giờ nhận ra mình đã sống thế nào với quá khứ oai hùng một thời gian khó? Câu hỏi nhà thơ đặt ra cách đây 27 năm. 27 năm trôi qua, câu hỏi ấy, có thể, với một số người trong các  anh, vẫn là một câu hỏi lớn không người đáp. Bỡi lẽ, con người ta, khi đã tin vào thượng đế, khi đã sống giữa thiên đường, có mấy ai thich trở lại trần gian!
Vài lời về một bài thơ chưa được công bố, có thể bạn này đồng ý, bạn khác phản đối nhưng đó là cách nghĩ của riêng mình về bài thơ. Vì tác giả chưa công bố cách đây 27 năm và hôm nay, tác giả cũng chỉ công bố trên blog nên mình không nêu tên. Song, chắc các bạn cũng đoán ra tác giả là ai.
Một bài thơ NẶNG KÝ ( 108.lsb), tác giả bài thơ là một con người dũng cảm ( AD, BB…) nhưng giọng điệu bài thơ có phần hằn học , khiến không ít người đọc có cảm giác bị nhột như nhà thơ đang nói về chính mình. Giá như…nhẹ nhàng hơn thì bài thơ này đã được công bố từ lâu!
                                                          16/5/2009

NẪU.


NẪU.

Theo lời gợi ý của bạn HN trong còm cho entry NHỬ, hôm nay, mình xin viết về” NẪU”.
Mời các bạn đọc đoạn đối thoại sau đây. Đọc xong, các bạn đoán xem các tiếng in nghiêng nghĩa là gì nhé!
“ Lâu ngày, ông bạn cũ đến nhà chơi, trà dư tửu hậu, ông bạn cũ kể lại một chuyện của chính ông. Tôi xin ghi lại nguyên văn:
Dừa rầu, đi ngang qua lò dâu, thấy bà bán dâu đang hái ẩu, tui hỏi :
- Sao bà hái ẩu nhà nẫu?
 nói lại:
Nẫu làm kợ nẫu, mắc mớ gì tới ông mà ông ra miệng?
Nhớ lại chiện hầu tấu có đám hát , tui hỏi bã tiếp:
- Đám hát bậu hầu tấu đông hông?
Chu chatàn ngừ là ngừ! Mà tui nghe nẫu nói lại chớ tui không đi. Nẫu đi kợ nẫu, tui già rầu... »
Đoạn đối thoại trên, tôi ghi lại tiếng nói của người quê tôi.
Trong đó, tôi muốn nói đến từ nẫu.
Trước hết, xin thưa cùng các bạn, nẫu ở đây không liên quan gì đến nẫu trong ( buồn) nẫu lòng ; nó cũng không phải là biến âm của tiếng nỗi trong nỗi lòngNẫu ở đây là một « đặc sản » đặc sệt Phú Yên, Bình Định. Nẫu là một đại từ nhân xưng, thường được dùng ở ngôi thứ nhất và ngôi thứ ba, cả số ít và số nhiều, đôi khi, nó cũng có thể dùng ở ngôi thứ hai .
Ví như trong đoạn thoại trên, khi bà bán vôi nói : « Nẫu làm kợ nẫu, mắc mớ gì tới ông mà ông ra miệng? », ta hiểu lời của bà ta muốn nói là: « Tôi làm kệ tôi, việc gì đến ông mà ông nói ? » và từ nẫu được dùng với ngôi thứ nhất, số ít; hoặc cũng trong đoạn thoại trên, câu hỏi : « Sao bà hái ẩu nhà nẫu? », ý của người nói là : Sao bà hái ổi nhà người ta ?, ở đây, nẫu được dùng ở ngôi thứ ba, số ít ; khi hỏi về người đi coi hát bội, bà ta trả lời : « Chu chatàn ngừ là ngừ! Mà tui nghe nẫu nói lại chớ tui không đi. Nẫu đi kợ nẫu, tui già rầu... », nẫu ở đây là ngôi thứ ba, có thể hiểu là vừa là số ít vừa là số nhiều. Trường hợp từ nẫu dùng ở ngôi thứ hai ít khi xảy ra trong đối thoại trực tiếp, ta thường gặp nó trong ca dao, dân ca : « Nẫu về xứ nẫu, nẫu bỏ mình bơ vơ », hoặc trong thơ, Hà Giao có viết :
Nẫu và tui
Chắc gì lìa tử đã mau nguôi
Một độ lìa sanh cũng ngậm ngùi
Muối mặn, nẫu còn chiêm chiếp thích
Gừng cay tui ngỡ hít hà vui
Nẫu hờn nẫu giận tui xin nẫu
Tui dỗi tui buồn nẫu bỏ tui
Xa nẫu ngày rày tui bị hạn
Duyên xưa không có rặc tình xui.
Về từ nẫu, có thể còn lan man nhiều thứ khác. Nhưng mình xin dừng từ ấy ở đây. Bây giờ, xin nói về tiếng nẫu. Với người miền trong, dân Phú Yên thường được gọi là dân nẫu, tiếng của người PY được gọi là tiếng nẫu vì sự thô ráp, cục mịch ( theo quan niệm của họ, do âm PY phát ra nặng), còn người PY thì coi tiếng nói của mình là chân chất, thiệt thà như chính con người dân nẫu. Hồi mới vào học ở NT, nhớ nhà, nhớ cả túi tiền của ba má, tụi này thường xin phép về quê,có một thầy thường chọc : Tụi bay dìa Ty quà ( Tuy hòa), ăn cá trơ ( trê) kho khớ ( khế)phải hông ?Bị thầy chọc quê nhiều quá, cũng đành bỏ nẫu lấy mình. May sao, được trở lại quê nhà, sống giữa xứ nẫu, nẫu vẫn còn nguyên xi là một thằng nẫu !